Skip to contentSkip to main navigationSkip to footer

Category

Bytom

Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Bytomiu – historyczny kościół parafialny

Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Bytomiu – serce historii Górnego Śląska

Najstarsza parafia regionu

Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Bytomiu to jedna z najstarszych i najważniejszych wspólnot kościelnych Górnego Śląska. Jej początki sięgają aż 1231 roku – to właśnie wtedy pojawia się pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu bytomskiej parafii. Przez wieki pełniła ona funkcję parafii-matki dla rozległego obszaru, obejmującego nie tylko samo miasto, ale również liczne wsie i osady oddalone nieraz o kilka godzin drogi pieszo.

Beuthen O.S., St. Marienkirche – archiwalna pocztówka przedstawiająca kościół Mariacki w Bytomiu
Kościół Mariacki w Bytomiu na archiwalnej pocztówce: „Beuthen O.S., St. Marienkirche”.

Premonstratensi – opiekunowie duchowi i fundatorzy

Od początku swojego istnienia parafią opiekowali się kanonicy regularni zakonu premonstratensów (norbertanów) z opactwa św. Wincentego we Wrocławiu. Ten wyjątkowy zakon przez ponad 450 lat nieprzerwanie administrował parafią. Do roku 1680 posługę proboszczowską pełniło tu ponad 40 kanoników.

Choć duszpasterzami byli zakonnicy z Wrocławia, parafia przez wieki należała do diecezji krakowskiej – co podkreślało jej wyjątkowy, międzyregionalny charakter.

Burzliwe dzieje XVII wieku: protestanci, pożar i nowe początki

W XVI i XVII wieku kościół parafialny był użytkowany przez protestantów – aż do 1674 roku. Po przywróceniu katolicyzmu i dramatycznym pożarze miasta w 1675 roku, który zniszczył m.in. świątynię i probostwo, parafia musiała się odrodzić niemal od zera.

W 1676 roku rozpoczęto nowy rozdział – administrację objął ks. Józef Nikowski (Nicotius), przeor miejscowych premonstratensów. To właśnie on założył najstarszą zachowaną księgę metrykalną parafii – bezcenny dokument, od którego zaczyna się historia współczesnych badań genealogicznych w tym regionie.

Historia i architektura świątyni

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Bytomiu należy do najstarszych murowanych świątyń Górnego Śląska. Jego istnienie potwierdza wzmianka z 1231 roku, co czyni go starszym od lokacji miasta Bytomia, która nastąpiła w 1254 roku.

Najstarsze partie kościoła powstały w stylu gotyckim. Do dziś zachował się średniowieczny układ naw oraz prezbiterium. W kolejnych stuleciach świątynia była wielokrotnie przebudowywana, m.in. po pożarach miasta w XVI i XVII wieku.

W XIX wieku, w okresie intensywnego rozwoju Bytomia, kościół został rozbudowany i częściowo przekształcony w duchu neogotyku. Podwyższono wówczas wieżę oraz powiększono korpus nawowy, dostosowując świątynię do rosnącej liczby wiernych.

Kościół Mariacki jest obecnie wpisany do rejestru zabytków województwa śląskiego jako jeden z najcenniejszych obiektów sakralnych regionu.

Gdzie sięgają korzenie tej parafii?

Zasięg parafii w XVII wieku był ogromny. Obejmowała ona m.in.:

Historyczna mapa okolic Bytomia – zasięg parafii Wniebowzięcia NMP w XVII wieku
Poglądowy zasięg parafii bytomskiej w XVII wieku, obejmujący Bytom oraz okoliczne wsie i osady Górnego Śląska.

To właśnie z tej wspólnoty, jak z pnia drzewa, wyrastały kolejne parafie Górnego Śląska – tworzone w XIX i XX wieku wraz z rozwojem przemysłu i gwałtownym wzrostem liczby ludności.

Wnętrze i zabytki kościoła

Wnętrze kościoła Mariackiego zachowało liczne zabytki sztuki sakralnej, dokumentujące wielowiekową historię parafii. Centralnym punktem świątyni jest ołtarz główny z przedstawieniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Szczególne znaczenie posiada obraz Matki Boskiej Bytomskiej, którego kult jest poświadczony już w późnym średniowieczu. Przez wieki obraz ten stanowił ważny element religijnej tożsamości miasta i parafii.

W nawach bocznych oraz w obrębie prezbiterium znajdują się epitafia i tablice pamiątkowe związane z duchowieństwem oraz mieszkańcami Bytomia. Są one cennym źródłem informacji dla badań genealogicznych i historii lokalnych rodów.

Zachowane wyposażenie wnętrza, obejmujące m.in. rzeźby, elementy kamieniarskie oraz detale architektoniczne, stanowi świadectwo ciągłości funkcjonowania parafii od średniowiecza po czasy nowożytne.

Księgi metrykalne – skarby sprzed wieków

Księgi metrykalne stanowią bezcenne źródło wiedzy dla genealogów, historyków i wszystkich pasjonatów przeszłości Śląska.

Parafia Wniebowzięcia NMP w Bytomiu posiada jedne z najstarszych ksiąg metrykalnych na Górnym Śląsku. W archiwach parafialnych i diecezjalnych zachowały się:

  • Księgi chrztów: 1676–1922
  • Księgi ślubów: 1676–1932
  • Księgi pogrzebów: 1761–1925

Źródła i linki

0
0

Read more

Kaplica Najświętszej Marii Panny i Świętego Józefa w Szombierkach

Ks. Józefa Szafranka druki dotyczące budowy i poświęcenia kaplicy św. Józefa w Szombierkach

Historia powstania kaplicy św. Józefa jest nierozerwalnie związana z postacią, którą był ks. Józef Szafranek. To właśnie dzięki wydanym przez niego drukom możemy dziś precyzyjnie odtworzyć przebieg ślubowania i budowy tego szombierskiego wotum.

📌 Metryka powstania kaplicy

  • Główni fundatorzy: Szymon Flatzek (sołtys) oraz Kazimierz Flatzek
  • Darczyńca gruntu: August Cygan
  • Architekt: Johann Kowollik z Bytomia
  • Data poświęcenia: 25 października 1863 r.

Tragiczne żniwo cholery (1854)

Jesienią 1854 roku Szombierki stanęły w obliczu katastrofy. Epidemia cholery pochłonęła od 1/5 do nawet 1/3 populacji wioski. Więcej o tym dramatycznym okresie oraz o architekturze samego obiektu przeczytasz w artykule: Historia kaplicy NMP i św. Józefa w Szombierkach.

Spór o lokalizację: Wiara kontra karczma

Choć pierwotnie to sołtys Flatzek chciał ofiarować swoją rolę pod budowę, lokalizacja ta spotkała się ze stanowczym sprzeciwem ks. Szafranka. Działka znajdowała się bowiem naprzeciwko karczmy, co proboszcz uznał za niegodne sąsiedztwo dla świątyni. Ostatecznie grunt przekazał August Cygan, podpisując 12 sierpnia 1859 roku akt bezpłatnej darowizny.

Mimo zmiany lokalizacji, to sołtys Szymon Flatzek wraz z ojcem Kazimierzem podjęli się trudu sfinansowania głównych kosztów budowy.

— Józef Larisch, Historia Szombierek

Architektura i poświęcenie

Projekt opracował Johann Kowollik, nadając budowli styl uproszczonego gotyku. Co ciekawe, duchowe wyposażenie kaplicy kryje w sobie zagadkę słynnej Madonny Szombierskiej, o której źródłach dowiesz się więcej tutaj: Bytomska Madonna i źródła kaplicy.

Kluczowe daty z kronik ks. Szafranka:

  • 25 października 1859: Uroczyste poświęcenie kamienia węgielnego.
  • 13 sierpnia 1862: Uroczyste zawieszenie poświęconego krzyża na wieży kaplicy.
  • 25 października 1863: Wielka uroczystość poświęcenia (konsekracji) obiektu.
Kaplica św. Józefa w Szombierkach
Kaplica pw. św. Józefa w Szombierkach – widok na architekturę Johanna Kowollika.

Źródła i bibliografia:

0
0

Read more