Skip to contentSkip to main navigationSkip to footer

Plan Bytomia (1927) – Interaktywna mapa historyczna

id: "bahnhofstrasse",

Interaktywna mapa Bytomia · Plan z 1927 roku

Klosterplatz Plac Klasztorny

Jeden z historycznych punktów śródmieścia, w którym dzieje dawnego klasztoru spotkały się z późniejszą historią ewangelickiej wspólnoty i modernizującego się miasta.

Charakter miejsca Od średniowiecznego klasztoru do gazowej latarni Przez stulecia funkcja tego miejsca zmieniała się: klasztor i kościół ustępowały wojskowemu lazaretowi, wspólnocie ewangelickiej, szkole oraz nowoczesnej infrastrukturze miejskiej.
Nazwa historyczna i współczesna Klosterplatz / Plac Klasztorny
Lokalizacja Śródmiejski plac usytuowany pomiędzy ulicami Lagestraße i Dyngosstraße.

Skatalogowane fakty

01

Klasztor Minorytów

Centralnym punktem placu był średniowieczny, pofranciszkański kościół klasztorny Minorytów, którego fundację źródło datuje na 1257 rok.

02

Sekularyzacja i lazaret

Po sekularyzacji zakonu w 1810 roku dawny kościół służył jako lazaret wojskowy dla rannych w okresie wojen napoleońskich.

03

St.-Nikolai-Kirche

W 1833 roku miasto odsprzedało dawny kościół wspólnocie ewangelickiej za 400 talarów. Obiekt funkcjonował następnie jako kościół św. Mikołaja — St.-Nikolai-Kirche.

04

Szkoła z białej cegły

Przy placu znajdowały się budynki parafialne oraz nowa ewangelicka szkoła powszechna, wyróżniająca się charakterystyczną białą cegłą klinkierową.

05

Woda i światło

W 1862 roku zainstalowano na placu jedną z pierwszych miejskich stacji ciśnieniowych wody pitnej (Wasserdruckständer) oraz pojedynczą, pionierską latarnię gazową.

Plac w czterech datach

1257 fundacja klasztoru Minorytów
1810 sekularyzacja zakonu
1833 przekazanie dawnego kościoła wspólnocie ewangelickiej
1862 stacja wody pitnej i latarnia gazowa
XIX-wieczna modernizacja Woda pod ciśnieniem i światło gazowe Klosterplatz był nie tylko miejscem o wielowiekowej historii religijnej. W XIX wieku pojawiły się tu również elementy infrastruktury symbolizujące przemianę Bytomia w nowoczesne miasto.
Potencjał immersyjny Gazowa noc na Klosterplatz Wieczorny plac rozświetlony pojedynczą latarnią gazową: światło pada na białą cegłę ewangelickiej szkoły oraz gotycki portal dawnego klasztoru.
Interaktywna mapa Bytomia · Plan z 1927 roku

Moltkeplatz Plac Sobieskiego

Przestronny plac północnego śródmieścia, przy którym skupiały się wojsko, administracja, nauka i instytucje miejskie. W jego otoczeniu wyrastały kolejne reprezentacyjne gmachy zmieniającego się Bytomia.

Charakter miejsca Od koszar do muzeum i szkoły budowlanej Otoczenie Moltkeplatz tworzyły obiekty o bardzo różnym przeznaczeniu: koszary wojskowe, Starostwo Powiatowe, muzeum, szkoła oraz instytucje finansowe.
Nazwa historyczna i współczesna Moltkeplatz / Plac Sobieskiego
Lokalizacja Przestronny plac publiczny po północnej stronie dawnego śródmieścia, przy wylocie Neuestraße.

Skatalogowane fakty

01

Koszary Moltkego

Północną pierzeję placu zamykał imponujący kompleks Koszar Moltkego (Moltkekaserne), wybudowany w 1891 roku.

02

Neogotyckie Starostwo

Po wschodniej stronie placu, formalnie już na gruntach Rozbarku, w latach 1897–1899 wzniesiono reprezentacyjny neogotycki gmach Starostwa Powiatowego (Landratsamt).

03

Oberschlesisches Landesmuseum

W marcu 1925 roku przy placu otwarto nowy gmach Górnośląskiego Muzeum Krajowego (Oberschlesisches Landesmuseum).

04

Państwowa Szkoła Budowlana

W 1929 roku na Moltkeplatz przeniesiono z budynku Oberrealschule Państwową Szkołę Budowlaną (Baugewerkschule).

05

Kasy oszczędnościowe

Przy placu swoje siedziby miały również Miejska Kasa Oszczędnościowa oraz Powiatowa Kasa Oszczędnościowa.

Plac w czterech datach

1891 budowa Koszar Moltkego
1897–99 budowa gmachu Starostwa Powiatowego
1925 otwarcie gmachu Górnośląskiego Muzeum Krajowego
1929 przeniesienie na plac Państwowej Szkoły Budowlanej
Potencjał immersyjny Dwa rytmy Moltkeplatz Odgłos wojskowej musztry przed Koszarami Moltkego przechodzi w gwar studentów Państwowej Szkoły Budowlanej — dwa zupełnie różne oblicza tego samego placu.
Interaktywna mapa Bytomia · Plan z 1927 roku

Gymnasialstraße Ulica Gimnazjalna · Teatr Miejski

Ulica skupiająca reprezentacyjne gmachy szkolne i kulturalne, z monumentalnym teatrem będącym artystycznym sercem regionu.

Najważniejszy obiekt ulicy Stadttheater und Konzerthaus Teatr Miejski i Dom Koncertowy tworzyły jeden z najważniejszych ośrodków życia kulturalnego dawnego Bytomia.
Nazwa historyczna i współczesna Gymnasialstraße / Ulica Gimnazjalna, wraz z gmachami Stadttheater i Hindenburg-Gymnasium.
Przebieg Ulica brała początek przy Gartenstraße i uchodziła do Gojstraße, określanej w materiale jako dzisiejsza Iserbachstraße.

Skatalogowane fakty

01

Teatr za 600 000 marek

Monumentalny gmach Teatru Miejskiego i Domu Koncertowego, znany jako Oberschlesisches Landestheater, wzniesiono w latach 1899–1901. Budowa kosztowała 600 000 marek. Projekt przygotował berliński architekt Bohm, a przy realizacji współpracował miejski radca budowlany Karl Brugger.

02

Opera i śląskie prapremiery

Teatrem kierował impresario Hans Knapp. Repertuar łączył przedstawienia operowe z prapremierami śląskich sztuk Paula Krausa, nadając scenie znaczenie wykraczające poza Bytom.

03

Królewskie Gimnazjum

Przy ulicy wznosił się neoklasyczny gmach Królewskiego Gimnazjum, wybudowany w 1868 roku. Należał do najważniejszych budynków oświatowych tej części miasta.

04

Kwatera Hindenburga

We wrześniu 1914 roku w budynku gimnazjum swoją kwaterę główną założył feldmarszałek Paul von Hindenburg. Od jego nazwiska szkoła przyjęła późniejszą nazwę Hindenburg-Gymnasium.

05

Sierociniec i Instytut Higieny

Naprzeciwko gimnazjum znajdował się Powiatowy Sierociniec im. Cesarza Wilhelma, czyli Kaiser-Wilhelm-Stift, a także Instytut Higieny.

Planowana warstwa audiowizualna Wieczór otwarcia teatru · 29 września 1900 Oświetlone wejście, dorożki podjeżdżające przed gmach i dźwięki dramatu Schillera dobiegające z wnętrza nowo otwartego teatru.
Interaktywna mapa Bytomia · Plan z 1927 roku

Bahnhofstraße Ulica Dworcowa

Reprezentacyjny trakt prowadzący od dworca ku śródmieściu — najbardziej ruchliwa i popularna ulica spacerowa dawnego Bytomia, znana mieszkańcom jako „Renne”.

Dworzec
Am Bahnhof
Kaiser-Franz-
Josefs-Platz
Nazwa historyczna i współczesna Bahnhofstraße / Ulica Dworcowa
Lokalizacja Reprezentacyjny trakt łączący budynek dworca przy Am Bahnhof z placem Kaiser-Franz-Josefs-Platz.

Skatalogowane fakty

01

Mieszczańska ulica handlowa

Ulicę zabudowywały stare, solidne kamienice mieszczańskie. Ich partery zajmowały luksusowe lokale użytkowe, nadające Bahnhofstraße reprezentacyjny i handlowy charakter.

02

Wiener Café i Konserwatorium Cieplika

Na początku ulicy po lewej stronie działała popularna Wiener Café, natomiast po prawej mieściło się Konserwatorium Theo Cieplika, prowadzone później przez Paula Krausa.

03

Café Hohenzollern

Pod numerem 31 funkcjonowała znana Café Hohenzollern, należąca do lokali współtworzących kawiarniany charakter reprezentacyjnej ulicy.

04

Kaiserhof, kino i pierwsza sala teatralna

W hotelu Kaiserhof mieściło się kino Kammerlichtspiele, działające wcześniej jako Kaiserhof-Lichtspiele. Z hotelem związana była także pierwsza w mieście sala teatralna „Sanssouci”.

05

Robertusstift — wyjątek w zabudowie

Wśród typowo mieszczańskiej zabudowy Bahnhofstraße wyróżniał się przytułek Robertusstift, stanowiący wyjątek od handlowo-mieszkalnego charakteru ulicy.

Hotele przy Bahnhofstraße

  • Schlesischer Hof nr 17
  • Bahnhofshotel nr 18
  • Hotel Sanssouci nr 34
  • Hotel Graf Moltke nr 36
Potencjał immersyjny Gwar dawnej „Renne” Stukot kopyt dorożek na bruku, rozmowy spacerowiczów i muzyka klasyczna dobiegająca z okien Konserwatorium Cieplika.
Interaktywna mapa Bytomia · Plan z 1927 roku

Kaiserplatz Plac Sikorskiego · Oberrealschule

Reprezentacyjny plac szkolno-kulturalny, przy którym wznosiła się jedna z najbardziej charakterystycznych budowli dawnego Bytomia: wielobarwna Oberrealschule.

Nazwa historyczna i współczesna Kaiserplatz / Plac Sikorskiego
Lokalizacja Plac położony pomiędzy Gymnasialstraße a Dyngosstraße, w bezpośrednim sąsiedztwie żeńskiego liceum Humboldtschule oraz gmachu Teatru Miejskiego.

Skatalogowane fakty

01

Monumentalna szkoła za pół miliona marek

Gmach Miejskiej Wyższej Szkoły Realnej, czyli Städtische Oberrealschule, wzniesiono w latach 1901–1902. Budowa kosztowała 500 000 marek, a projekt przygotował miejski radca budowlany Karl Brugger.

02

„Tuschkasten” — pudełko z farbami

Szkoła zyskała popularne przezwisko Tuschkasten, czyli „pudełko z farbami”. Nazwa nawiązywała do wielobarwnej, secesyjnej elewacji wykonanej z glazurowanego klinkieru.

03

Pomniki przed wejściem

Przed wejściem do szkoły, pomiędzy dwoma kasztanowcami, ustawiono konny pomnik króla Prus Fryderyka II Wielkiego. Monument odsłonięto w 1910 roku, a jego fundatorem był Ignaz Hakuba. W późniejszym okresie na placu pojawił się również pomnik generała Paula von Hindenburga.

04

Polskie Gimnazjum

Od 1932 roku w wydzielonych pomieszczeniach Oberrealschule funkcjonowało Polskie Gimnazjum, stanowiące ważny punkt polskiego życia oświatowego w ówczesnym Bytomiu.

05

Księgarnia na rogu placu

Na rogu szkolnego placu działała znana księgarnia Buchhandlung Kühn, prowadzona przez pana Glockmanna.

Przydomek zapamiętany przez mieszkańców Tuschkasten Wielobarwna elewacja szkoły sprawiała, że gmach porównywano do pudełka pełnego malarskich farb.
Interaktywna mapa Bytomia · Plan z 1927 roku

Ring Rynek

Centralny punkt dawnego miasta, w którym zbiegało się osiem najważniejszych ulic Bytomia.

Nazwa historyczna i współczesna Ring / Rynek
Lokalizacja Centralny punkt geometryczny miasta, w którym zbiegało się osiem głównych ulic, w tym: Krakauer Straße (Krakowska), Gleiwitzer Straße (Gliwicka), Tarnowitzer Straße (Tarnogórska), Schießhausstraße (Strzelecka), Klosterstraße (Klasztorna) oraz Ritterstraße (Rycerska).

Skatalogowane fakty

01

Ratusz z sześćdziesięciometrową wieżą

Na zachodniej pierzei rynku wzniesiono w latach 1879–1880 nowy ratusz, opisywany jako budowla późnorenesansowa lub późnogotycka. Nad placem górowała jego wieża o wysokości 60 metrów. Budynek został doszczętnie spalony przez Armię Czerwoną w styczniu 1945 roku.

02

Lew na pomniku wojennym

Na środku placu stał pomnik wojenny Kriegerdenkmal. Umieszczony na trzymetrowym cokole lew, wykonany według modelu Christiana Daniela Raucha, upamiętniał poległych w wojnie francusko-pruskiej z lat 1870–1871.

03

Drewniane podcienia

Przed rynkowymi kamienicami znajdowały się dawniej drewniane podcienia, określane jako Lauben lub Löben. Usunięto je do 7 czerwca 1804 roku decyzją władz, podjętą po katastrofalnym pożarze przedmieścia Błotnica i Rozbarku.

04

Zamożniejsze pierzeje

Zabudowa po północnej i południowej stronie rynku wyróżniała się wyższymi kamienicami. Mieściły się w nich większe i bardziej przestronne mieszkania, przeznaczone dla zamożniejszych mieszkańców miasta.