Dziś Szombierki kojarzą się z elektrociepłownią, familokami i przemysłowym dziedzictwem Bytomia. Jednak początki tej dzielnicy są znacznie starsze – i bardziej wiejskie, niż mogłoby się wydawać. Cofnijmy się o ponad 300 lat, by prześledzić drogę Szombierek od skromnej osady do gęsto zaludnionej kolonii robotniczej. Szombierki przemysłowa dzielnica Bytomia - historia
🏡 Folwark i kapliczka – początki Szombierek
📍 1711 – to właśnie w tym roku baron Adam von Folgar, ówczesny właściciel terenów, założył folwark w Szombierkach. Osada rolnicza, rozciągająca się wzdłuż drogi do Bytomia, rozwijała się powoli – w rytmie prac polowych i hodowli.
📍 1737 – mieszkańcy, wdzięczni za ocalenie z epidemii tyfusu, postawili po prawej stronie drogi do Bytomia kapliczkę – ośmiokątną wieżyczkę o wysokości 3,5 m. Była to nie tylko forma wotum, ale i symbol wspólnoty.
⚒️ Węgiel w Szombierkach
📍 1768 – ważna data w historii przemysłu: uruchomiono tu pierwszą kopalnię węgla kamiennego „Król Dawid”. To wydarzenie zapowiadało przyszły charakter osady, choć na pełny rozwój górnictwa trzeba było jeszcze poczekać.
👪 Wieś biedna, ale samowystarczalna
📍 1797 – w Szombierkach mieszkało 166 osób, a zabudowa wsi obejmowała 34 domy. Znajdowało się tu:
15 gospodarstw kmiecych i 12 zagrodniczych,
folwark, owczarnia,
kowal, tkacz z jednym krosnem (prawdopodobnie Jan Mokrski), cegielnik i dwóch żołnierzy.
Wieś uchodziła za zaniedbaną i ubogą.
🏰 Sprzedaż i właściciele – Szombierki w rękach elit
1808 – bracia Leopold i Karol von Hochberg sprzedają wieś za 34 tys. talarów baronowi von Gruttschreiberowi.
1810–1812 – kolejne zmiany właścicieli: Szombierki kupuje baron Rajmund von Ohlen-Adlerscron, a następnie Joanna Maria Eleonora von Petsch.
1826 – dobra rycerskie Szombierek i Orzegowa nabywa Karol Godula, śląski przemysłowiec-legenda.
1829 – to właśnie Godula przeprowadza uwłaszczenie chłopów w Szombierkach – jedno z pierwszych na tym terenie.
🧱 Gęstniejąca zabudowa, rosnąca liczba mieszkańców
📍 1840 – Szombierki to już 33 domy mieszkalne, leśniczówka, folwark, cegielnia, szkoła (dla dzieci z Szombierek i Orzegowa), a nawet opuszczona kopalnia. Mieszka tu 331 osób, w tym 9 ewangelików. Trzymano 155 krów i działało trzech rzemieślników.
📍 1854 – wybucha epidemia cholery, która zbiera tragiczne żniwo: umiera około 150 mieszkańców, czyli jedna trzecia wsi.
🏗️ Era Goduli i Narodziny Giganta: Kopalnia „Hohenzollern”
📍 1870 – kluczowa data: uruchomienie kopalni „Hohenzollern”, rozwijanej przez spadkobierczynię Goduli – Joannę Gryzik-Schaffgotsch. Nowoczesny zakład staje się sercem Szombierek i jednym z najbardziej zaawansowanych technologicznie w Europie.
🏗️ Przemiana w przemysłową kolonię
📍 1898 – uruchomienie połączenia tramwajowego z Bytomiem, co ułatwia dojazd tysięcy pracowników do fabryk i kopalń.
📍 1900 – liczba mieszkańców sięga 3091, w 111 domach.
📍 1904 – rozpoczyna się budowa kościoła, co świadczy o rosnącej roli Szombierek jako samodzielnej wspólnoty.
📍 1905 – już 3837 mieszkańców.
📍 1906–1908 – wokół szybu Gemander powstaje osiedle domów czterorodzinnych – dzisiejsze ulice Kosynierów, Mierosławskiego, Puszkina.
📍 1913 – budowa gmachu urzędu gminnego.
📍 Lata 20. XX wieku – szyb „Kaiser Wilhelm” zostaje przebudowany i przemianowany na „Krystyna”, który do dziś stanowi jeden z symboli dzielnicy.
📍 Lata 20. XX wieku – powstaje Elektrownia Szombierki, początkowo zasilająca kopalnię „Hohenzollern”, a z czasem stająca się kluczowym punktem regionalnego systemu energetycznego. Jej monumentalna architektura przysporzyła jej przydomek „katedry industrialu”.
📍 1933 – przy szybie „Krystyna” montuje się największą w Europie parową maszynę wyciągową – techniczne arcydzieło i dowód dominacji Schaffgotschów w przemyśle górniczym.
📍 1939 – Szombierki osiągają liczbę 7446 mieszkańców. Z biednej wsi stały się gęsto zaludnioną dzielnicą robotniczą Bytomia, zdominowaną przez górnictwo i przemysł.
🗺️ Ciekawostka: Gdzie były dawne Szombierki?
Dawny układ wsi oraz jej zabudowę można zobaczyć na historycznej mapie Bytomia, dostępnej online:
👉 Plan Bytomia i Szombierek – rootsweb.com
🔚 Od folwarku do dziedzictwa przemysłowego
Historia Szombierek pokazuje, jak szybko może zmienić się krajobraz – i społeczność. Jeszcze w XVIII wieku była to niewielka, wiejska osada z owczarnią, cegielnikiem i prostą kapliczką. Dwa wieki później – pełnoprawna część przemysłowego serca Śląska.
