Źródło i autor
Beiträge zur Beschreibung von Schlesien (spotykane też: Beyträge) to wielotomowy opis Śląska o charakterze geograficzno-statystycznym i administracyjno-opisowym, wydawany w latach 1783–1796 w Brzegu (Brieg). Dzieło bywa wykorzystywane jako punkt odniesienia do stanu własności, instytucji i podstawowych danych o miejscowościach w końcu XVIII wieku.
Friedrich Albert Zimmermann (1745–1815) był pruskim urzędnikiem i geografem, związanym z administracją na Śląsku. Jego publikacje mają formę uporządkowanego opisu: zestawiają informacje o miejscowościach w powtarzalnym układzie, dzięki czemu materiał jest porównywalny między wsiami i miasteczkami. W praktyce to źródło bardzo bogate w szczegóły, ale – jak każde opracowanie epoki – warto czytać je „po literze druku”, pamiętając o ówczesnych konwencjach zapisu.
Jak czytać ten wykaz
Dlaczego nie poprawiamy pisowni?
Nazwy miejscowości podajemy dokładnie tak, jak w druku z 1783 r. (w tym warianty i formy równoległe), ponieważ celem jest wierna publikacja źródła, a nie jego modernizacja.
Podstawowe terminy (minimum)
Poniższe objaśnienia są minimalne i wyłącznie pomocnicze – to nie „interpretacja” treści, tylko krótkie dopowiedzenia językowe ułatwiające lekturę formuł statystyczno-opisowych.
- Bauer – chłop (pełnorolny)
- Gärtner – zagrodnik (drobny gospodarz)
- Häusler – chałupnik
- Vorwerk – folwark
- Einwohner / Menschen – ogólna liczba mieszkańców
Uwaga o pisowni nazwisk (Henckel / Henkel / Hensel)
W źródłach XVIII wieku spotyka się różne warianty zapisu nazwisk (np. Henkel), a w późniejszej literaturze funkcjonują formy bardziej ustandaryzowane (np. Henckel von Donnersmarck). W tym artykule zachowujemy pisownię z druku w cytatach (DE), natomiast w tłumaczeniu (PL) stosujemy jedną, powszechnie spotykaną formę dla czytelności — bez przesądzania, który wariant jest „jedynie właściwy” w sensie historyczno-genealogicznym.
Wstęp
W 1783 roku, na długo przed powstaniem wielkich kopalń, hut i przemysłowych osiedli Górnego Śląska, Friedrich Albert Zimmermann opublikował szczegółowy opis regionu, który dziś kojarzymy z aglomeracją górnośląską.
W dziele Beiträge zur Beschreibung von Schlesien znalazł się rozdział poświęcony okręgowi bytomskiemu. Poniżej publikujemy wykaz miejscowości oraz krótkie opisy każdej z nich – w formie możliwie najbliższej drukowi z 1783 r.
Identyfikacja miejscowości (dodatek redakcyjny)
Poniższa tabela to warstwa pomocnicza: próba przypisania nazw z wykazu (DE/druk) do współczesnych nazw/obszarów. Nie jest to cytat ze źródła Zimmermanna. Oznaczenia: ✔ pewne, ◑ prawdopodobne, ✖ brak identyfikacji.
| Nr | DE (hasło) | PL (odpowiednik) | Identyfikacja dziś | Pewność |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Baingow (Bainkau) | Bańgów | Bańgów (Siemianowice Śl.) | ✔ |
| 2 | Bielschowiz (Bilczowitz) | Bielszowice | Bielszowice (Ruda Śląska) | ✔ |
| 3 | Biskupiz | Biskupice | Biskupice (Zabrze) | ✔ |
| 4 | Bickow | Bytków | Bytków (Siemianowice Śl.) | ✔ |
| 5 | Bobrek | Bobrek | Bobrek (Bytom/Zabrze) | ✔ |
| 6 | Bobrownik | Bobrowniki | Bobrowniki | ✔ |
| 7 | Boruszowiz | Boruszowice | Boruszowice | ✔ |
| 8 | Brenice | Brynica | Brynica | ◑ |
| 9 | Brzohowiz (Brzesow) | Brzozowice | Brzozowice (Brzozowice-Kamień) | ✔ |
| 10 | Bujakow | Bujaków | Bujaków | ◑ |
| 11 | Carlshof | Carlshof | Karłuszowiec (Bytom) Wikipedia | ✔ |
| 12 | Clodnize | Kłodnica | Kłodnica (Gliwice) | ✔ |
| 13 | Charzow | Chorzów | Chorzów | ✔ |
| 14 | Chechlo | Chechło | Chechło | ◑ |
| 15 | Neu-Chechlo | Nowe Chechło | Nowe Chechło | ◑ |
| 16 | Chropatschow | Chropaczów | Chropaczów | ✔ |
| 17 | Chutow / Chudow | Chudów | Chudów | ✔ |
| 18 | Damb / Dam | Dąb | Dąb (Katowice) | ◑ |
| 19 | Dambrowka, Gros / Dombrowka | Dąbrówka Wielka | Dąbrówka Wielka | ✔ |
| 20 | Dombrowka, Klein | Dąbrówka Mała | Dąbrówka Mała | ✔ |
| 21 | Dorotheendorf | Dorota | Dorota (toponim) Kartenmeister | ✔ |
| 22 | Georgenberg | Miasteczko Śląskie | Miasteczko Śląskie | ✔ |
| 23 | Gurezte | Gurezte | — (folwark; brak pewnej identyfikacji) | ✖ |
| 24 | Halemba | Halemba | Halemba | ✔ |
| 25 | Heydut | Hajduki Wielkie | Hajduki (historycznie) | ◑ |
| 26 | Ignazdorf | Wełnowiec (Ignacowiec) | Wełnowiec | ◑ |
| 27 | Jendrisseck | Jędrysek | — (brak pewnej identyfikacji) | ✖ |
| 28 | Kamien | Kamień | Kamień | ✔ |
| 29 | Kochlowiz | Kochłowice | Kochłowice | ✔ |
| 30 | Roslowagura / Ziegenberg | Kozłowa Góra | Kozłowa Góra | ✔ |
| 31 | Kunzendorf | Kończyce | Kończyce (Zabrze) | ✔ |
| 32 | Lagiewnik | Łagiewniki | Łagiewniki (Bytom) | ✔ |
| 33 | Lassowiz | Lasowice | Lasowice | ◑ |
| 34 | Masciekowiz | Maciejkowice | Maciejkowice | ✔ |
| 35 | Makoschau | Makoszowy | Makoszowy | ✔ |
| 36 | Matthiasdorf | Maciejów | Maciejów | ◑ |
| 37 | Michalkowitz | Michałkowice | Michałkowice | ✔ |
| 38 | Miechowitz | Miechowice | Miechowice | ✔ |
| 39 | Mikulschitz | Mikulczyce | Mikulczyce | ✔ |
| 40 | Naklo | Nakło | Nakło Śląskie | ✔ |
| 41 | Neudeck (Schwirklitz) | Świerklaniec | Świerklaniec | ✔ |
| 42 | Neudorf (Borowawies) | Borowa Wieś | Borowa Wieś | ✔ |
| 43 | Oppatowitz | Opatowice | Opatowice? | ◑ |
| 44 | Ozzech | Orzech | Orzech | ✔ |
| 45 | Ozegow | Ożegów | Ożegów | ◑ |
| 46 | Paniow (Groß/Klein) | Paniowy/Paniówki | Paniówki | ◑ |
| 47 | Paulsdorf | Pawłów | Pawłów (Zabrze) | ✔ |
| 48 | Piasczina | Piasczina | — (brak pewnej identyfikacji) | ✖ |
| 49 | Deutsch-Pieckar | Piekary Wielkie | Piekary Śląskie (Stare Piekary) | ✔ |
| 50 | Rudy Pieckary | Piekary Rudne | Rudne Piekary? | ◑ |
| 51 | Pitowin | Bykowina? | Bykowina? | ◑ |
| 52 | Pniowecz | Pniowiec | Pniowiec | ✔ |
| 53 | Przelayka | Przełajka | Przełajka | ✔ |
| 54 | Ptakowitz | Ptakowice | Ptakowice | ◑ |
| 55 | Radoschau | Radoszowy | Radoszowy | ✔ |
| 56 | Radzionkau | Radzionków | Radzionków | ✔ |
| 57 | Repten | Repty Śląskie | Repty Śląskie | ✔ |
| 58 | Rokittnitz | Rokitnica | Rokitnica | ✔ |
| 59 | Rossberg | Rozbark | Rozbark | ✔ |
| 60 | Ruda | Ruda | Ruda (Ruda Śląska) | ✔ |
| 61 | Rybna | Rybna | Rybna | ✔ |
| 62 | Saborze | Zaborze | Zaborze | ✔ |
| 63 | Sabrze (Zabrze) | Zabrze | Zabrze | ✔ |
| 64 | Klein Sabrze | Małe Zabrze | Małe Zabrze (historyczne) | ✔ |
| 65 | Schambierz (Schömberg) | Szombierki | Szombierki | ✔ |
| 66 | Schwientochlowiz | Świętochłowice | Świętochłowice | ✔ |
| 67 | Segeth | Segiet | Segiet? | ◑ |
| 68 | Siemianowiz | Siemianowice | Siemianowice Śląskie | ✔ |
| 69 | Soonize (Schosnitz) | Sośnica | Sośnica | ✔ |
| 70 | Sowiz | Sowiz | — (brak pewnej identyfikacji) | ✖ |
| 71 | Stilarzowiz / Stollarzowiz | Stolarzowice | Stolarzowice | ✔ |
| 72 | Alt-Tarnowiz | Stare Tarnowice | Stare Tarnowice | ✔ |
| 73 | Trusczyc (Truschütz) | Truszczyca | Truszczyca Ehemalige Ostgebiete | ✔ |
| — | Jarrath | Jarrath | — (karczma polna; brak identyfikacji) | ✖ |
| 74 | Gros-Zyglin | Żyglin | Żyglin | ✔ |
| 75 | Klein-Zyglin | Żyglinek | Żyglinek | ✔ |
Wykaz (DE + PL) – łącznie 76 rekordów
1. Baingow (Bainkau)
Oryginał (DE)
Baingow, (Bainkau) gehöret dem Herrn Lazarus Grafen von Henkel, hat ein Vorwerk, 7 Gärtner und 42 Menschen.
Tłumaczenie wierne (PL)
Bańgów (Bainkau) należy do hrabiego Łazarza Henckel von Donnersmarck; ma folwark, 7 zagrodników i 42 mieszkańców.
2. Bielschowiz (Bilczowitz)
DE
Bielschowiz, (Bilczowitz) ist das Eigenthum des Herrn Matthias von Wilczek, hat 3 Vorwerke, eine katholische Kirche und Schule, ein Frischfeuer, 4 ganze, 12 halbe Bauern, 34 Gärtner, 4 Mühlen, 14 Häusler und 226 Menschen.
PL
Bielszowice (Bilczowitz) jest własnością pana Macieja von Wilczek; ma 3 folwarki, kościół katolicki i szkołę, fryszerkę, 4 pełnorolnych i 12 półrolnych chłopów, 34 zagrodników, 4 młyny, 14 chałupników i 226 mieszkańców.
3. Biskupiz
DE
Biskupiz, dem Freyherrn von Stechow gehörig, bestehet in einem herrschaftlichen Vorwerke, einer katholischen Kirche und Schule, 24 Bauern, 18 Gärtnern, 4 Häuslern und 230 Einwohnern.
PL
Biskupice należy do barona von Stechow; składa się z folwarku pańskiego, kościoła katolickiego i szkoły, 24 chłopów, 18 zagrodników, 4 chałupników i 230 mieszkańców.
4. Bickow
DE
Bickow, gehöret dem Herrn von Kloch, fasset ein Vorwerk, 10 Bauern, 9 Gärtner, 3 Häusler und 130 Einwohner.
PL
Bytków należy do pana von Kloch; obejmuje folwark, 10 chłopów, 9 zagrodników, 3 chałupników i 130 mieszkańców.
5. Bobrek
DE
Bobrek, dem Herrn George von Hochberg gehörig, hat 2 Vorwerke, 6 Bauern, 11 Gärtner, 1 Mühle und 101 Einwohner.
PL
Bobrek należy do pana Jerzego von Hochberg; ma 2 folwarki, 6 chłopów, 11 zagrodników, 1 młyn i 101 mieszkańców.
6. Bobrownik
DE
Bobrownik, ist das Eigenthum des Herrn Lazarus Grafen von Henkel, hat 12 Bauern, 13 Gärtner, 7 Häusler und 126 Einwohner.
PL
Bobrowniki jest własnością hrabiego Łazarza Henckel von Donnersmarck; ma 12 chłopów, 13 zagrodników, 7 chałupników i 126 mieszkańców.
7. Boruszowiz
DE
Boruszowiz, demselben gehörig; zu diesem Dorfe werden die besonders liegenden Häuser gerechnet, wovon einige Salz-Coctae, einige Tluz, auch Tluzetant heissen. Das ganze Dorf hat 8 Bauern, 4 Gärtner, 2 Häusler und 86 Einwohner.
PL
Boruszowice należy do tegoż; do wsi zalicza się także osobno położone domy, z których część nazywa się Salz-Coctae, część Tluz, a także Tluzetant. Cała wieś ma 8 chłopów, 4 zagrodników, 2 chałupników i 86 mieszkańców.
8. Brenice
DE
Brenice, gehört dem Herrn Landrath Grafen von Henkel, hat ein vom Dorfe entfernt liegendes Vorwerk Bissa genannt, einen hohen Ofen, ein Frischfeuer, 13 Gärtner und 62 Einwohner.
PL
[WĄTPLIWE] Brynica (Brenice) należą do landrata hrabiego Henckel; mają oddalony od wsi folwark zwany Bissa, wysoki piec, fryszerkę, 13 zagrodników i 62 mieszkańców.
9. Brzohowiz (Brzesow)
DE
Brzohowiz (Brzesow) dem Herrn Lazarus Grafen von Henkel gehörig, hat ein Vorwerk, 4 Bauern, 7 Gärtner und 54 Einwohner.
PL
Brzozowice (Brzesow) należą do hrabiego Łazarza Henckel; mają folwark, 4 chłopów, 7 zagrodników i 54 mieszkańców.
10. Bujakow
DE
Bujakow, hat 3 Antheile, Ober-, Mittel-, Nieder-, gehöret dem Herrn General von Werner, bestehet aus 3 herrschaftlichen Vorwerken, einer katholischen Kirche und Schule, 18 Bauern, 29 Gärtner, 2 Mühlen, 6 Häuslern und 220 Einwohnern.
PL
Bujaków ma 3 części: Górną, Środkową i Dolną; należy do pana generała von Werner. Składa się z 3 folwarków pańskich, kościoła katolickiego i szkoły; ma 18 chłopów, 29 zagrodników, 2 młyny, 6 chałupników i 220 mieszkańców.
11. Carlshof
DE
Carlshof, ein einzelnes herrschaftliches Vorwerk, dem Standesherrn Grafen von Henkel gehörig, worinnen sich gegenwärtig 29 Menschen befinden.
PL
Carlshof to pojedynczy folwark pański należący do pana stanowego hrabiego Henckel; obecnie znajduje się w nim 29 osób.
12. Clodnize
DE
Clodnize, dem Herrn Lazarus Grafen von Henkel zuständig, hat 8 Bauern, 4 Gärtner und 49 Einwohner.
PL
Kłodnica, podległe hrabiemu Łazarzowi Henckel, ma 8 chłopów, 4 zagrodników i 49 mieszkańców.
13. Charzow
DE
Charzow, gehöret dem Kloster Miechow in Pohlen, fasset ein Vorwerk, eine katholische Kirche und Schule, 47 Bauern, 9 Gärtner, 18 Häusler und 282 Einwohner.
PL
Chorzów należy do klasztoru Miechów w Polsce; obejmuje folwark, kościół katolicki i szkołę, 47 chłopów, 9 zagrodników, 18 chałupników i 282 mieszkańców.
14. Chechlo
DE
Chechlo, dem Herrn Landrath Grafen von Henkel gehörig, hat 8 Bauern, 27 Gärtner, eine Mühle und 151 Einwohner.
PL
Chechło należy do landrata hrabiego Henckel; ma 8 chłopów, 27 zagrodników, młyn i 151 mieszkańców.
15. Neu-Chechlo
DE
Neu-Chechlo, eine im Jahr 1776 vom Vorwerk Neudeck angelegte Kolonie von 10 Stellen, die 31 Menschen bewohnen.
PL
Nowe Chechło to kolonia założona w roku 1776 z folwarku Neudeck, licząca 10 zagród; zamieszkuje ją 31 osób.
16. Chropatschow
DE
Chropatschow, gehöret dem Herrn von Woiers, fasset ein Vorwerk, eine Schule, 18 Gärtner, 8 Häusler und 141 Menschen.
PL
Chropaczów należy do pana von Woiers; obejmuje folwark i szkołę; ma 18 zagrodników, 8 chałupników i 141 mieszkańców.
17. Chutow (Chudow)
DE
Chutow, auch Chudow, dem Herrn Matthias von Wilczek gehörig, hat drey Vorwerke, ein etwas vom Dorfe entfernt liegendes herrschaftliches Schloß, eine Schule, 10 Bauern, 16 Gärtner, eine Mühle, 3 Häusler und 143 Einwohner.
PL
Chudów, także Chudow, należy do pana Macieja von Wilczek; ma 3 folwarki, nieco oddalony od wsi pański zamek, szkołę, 10 chłopów, 16 zagrodników, młyn, 3 chałupników i 143 mieszkańców.
18. Damb (Dam)
DE
Damb, auch Dam, dem Kloster Miechow in Pohlen zuständig, bestehet aus einem Vorwerk, 19 Bauern, 10 Gärtnern, 2 Mühlen, 6 Häuslern und 152 Menschen.
PL
Dąb, także Dam, podlega klasztorowi Miechów w Polsce; składa się z folwarku, 19 chłopów, 10 zagrodników, 2 młynów, 6 chałupników i 152 osób.
19. Dambrowka, Gros (Dombrowka)
DE
Dambrowka, Gros, auch Dombrowka, gehöret der Stadt Beuthen, hat 2 Vorwerke, 44 Bauern, eine Mühle, 6 Gärtner, 8 Häusler und 262 Einwohner.
PL
Dąbrówka Wielka (także Dombrowka) należy do miasta Bytom; ma 2 folwarki, 44 chłopów, młyn, 6 zagrodników, 8 chałupników i 262 mieszkańców.
20. Dombrowka, Klein
DE
Dombrowka, Klein, eine und eine halbe Meile von gleichgedachtem Dorfe, gehöret dem Herrn von Jolinski, hat ein Vorwerk, 13 andere Häuser und 73 Einwohner.
PL
Dąbrówka Mała, oddalona o półtorej mili od wspomnianej wsi, należy do pana von Jolinski; ma folwark, 13 innych domów i 73 mieszkańców.
21. Dorotheendorf
DE
Dorotheendorf, eine im Jahr 1775 von Cabrer Grunde angelegte Kolonie von 10 Stellen.
PL
Dorota (Dorotheendorf) to kolonia założona w roku 1775 z gruntów Cabrer, złożona z 10 zagród.
22. Georgenberg
DE
Georgenberg, eine unacreßbare Landstadt oder Marktstäcken, dem Herrn Grafen von Henkel gehörig; es wurde 1561 wegen eines sich in der Gegend gefundenen reichhaltigen Bleywerkes vom Marggraf George Friedrich erbauet und zu einer Stadt erhoben. Das Städtchen bestehet aus einem herrschaftlichen Vorwerk, einer katholischen Kirche und Schule; der Pfarrer bey dieser Kirche wohnet in Zylin; 48 Bürgerhäusern, 16 Bauern. Die Stadt wird von einem Bürgermeister und einen Rathmann regieret.
PL
Miasteczko Śląskie to „nieakcyzowe” miasteczko/rynek należące do hrabiego Henckel; zostało wzniesione w 1561 r. z powodu znalezionych w okolicy bogatych rud ołowiu przez margrabiego Jerzego Fryderyka i podniesione do rangi miasta. Miasteczko składa się z folwarku pańskiego, kościoła katolickiego i szkoły; proboszcz mieszka w Zylin; jest 48 domów mieszczańskich i 16 chłopów. Miastem rządzi burmistrz i rajca.
23. Gurezte
DE
Gurezte, ist ein einzeln Vorwerk, den Minoriten zu Beuthen gehörig.
PL
Gurezte to pojedynczy folwark należący do minorytów w Bytomiu.
24. Halemba
DE
Halemba, gehöret dem Herrn Grafen von Henkel, hat zween Vorwerke, 9 Bauern, einen hohen Ofen, zwey Frischfeuer, 17 Häusler und 93 Einwohner.
PL
Halemba należy do hrabiego Henckel; ma 2 folwarki, 9 chłopów, wysoki piec, 2 fryszerki, 17 chałupników i 93 mieszkańców.
25. Heydut
DE
Heydut, hat zween Antheile; eines gehöret dem Herrn von Paczinski, das andere aber dem Herrn von Miskusch; in beyden sind 2 Vorwerke, 1 Bauer, 24 Gärtner, 2 Mühlen und 122 Einwohner.
PL
Hajduki Wielkie ma dwie części: jedna należy do pana von Paczinski, druga do pana von Miskusch; w obu są 2 folwarki, 1 chłop, 24 zagrodników, 2 młyny i 122 mieszkańców.
26. Ignazdorf
DE
Ignazdorf, eine im Jahr 1774 neu angelegte Kolonie von Bittkower Grunde, hat 8 Stellen, wovon jeder 8 Morgen Land zugetheilet worden; Einwohner sind 43.
PL
Wełnowiec (Ignacowiec) (Ignazdorf) to nowa kolonia założona w 1774 r. z gruntów Bittkow; ma 8 zagród, z których każdej przydzielono po 8 mórg ziemi; mieszkańców jest 43.
27. Jendrisseck
DE
Jendrisseck, dem Herrn Landrath Grafen von Henkel gehörig; hat 9 Bauern, 7 Gärtner und 1 Frischfeuer.
PL
Jędrysek należy do landrata hrabiego Henckel; ma 9 chłopów, 7 zagrodników i 1 fryszerkę.
28. Kamien
DE
Kamien, dem Herrn Rittmeister von Woiars gehörig, fasset zween Vorwerke, eine katholische Kirche und Schule, 10 Bauern, 17 Gärtner, eine Mühle und 143 Einwohner.
PL
Kamień należy do rotmistrza von Woiars; obejmuje 2 folwarki, kościół katolicki i szkołę; ma 10 chłopów, 17 zagrodników, młyn i 143 mieszkańców.
29. Kochlowiz
DE
Kochlowiz, gehöret dem Herrn Grafen Lazarus Henkel, mit einer katholischen Kirche und Schule, 21 Bauern, 6 Gärtnern, 20 Häuslern und 182 Einwohnern.
PL
Kochłowice należy do hrabiego Łazarza Henckel; ma kościół katolicki i szkołę, 21 chłopów, 6 zagrodników, 20 chałupników i 182 mieszkańców.
30. Roslowagura (Ziegenberg)
DE
Roslowagura, Ziegenberg, dem Herrn von Schaloka gehörig, hat ein herrschaftliches Vorwerk, 9 Bauern, 18 Gärtner und 107 Einwohner. Hier machet man gute Käse.
PL
Kozłowa Góra (Roslowagura / Ziegenberg) należy do pana von Schaloka; ma folwark pański, 9 chłopów, 18 zagrodników i 107 mieszkańców. Wyrabia się tu dobry ser.
31. Kunzendorf
DE
Kunzendorf, eine im Jahr 1774 erbaute Kolonie von dem Dorfsgrunde Bielschowiz; sie ist auf 14 Stellen angelegt, welche aber noch nicht alle mit Wirthen besetzt sind. Die Zahl der Einwohner ist 46.
PL
Kończyce (Kunzendorf) to kolonia zbudowana w 1774 r. z gruntów wsi Bielschowiz; założona na 14 zagród, które nie wszystkie są jeszcze obsadzone gospodarzami. Liczba mieszkańców wynosi 46.
32. Lagiewnik
DE
Lagiewnik, hat drey Antheile, das ganze Dorf bestehet aus drey herrschaftlichen Vorwerken, 9 Bauern, 26 Gärtnern, 2 Häuslern und 211 Einwohnern.
PL
Łagiewniki ma trzy części; cała wieś składa się z 3 folwarków pańskich, 9 chłopów, 26 zagrodników, 2 chałupników i 211 mieszkańców.
33. Lassowiz
DE
Lassowiz, ist das Eigenthum des Herrn von Jahrisch, bestehet aus einem Vorwerk, 17 andern Häusern und 116 Einwohnern.
PL
Lasowice jest własnością pana von Jahrisch; składa się z folwarku, 17 innych domów i 116 mieszkańców.
34. Masciekowiz
DE
Masciekowiz, dem Herrn von Miskasch gehörig, hat ein herrschaftliches Vorwerk, zwey Bauern, 8 Gärtner und 63 Einwohner.
PL
Maciejkowice należy do pana von Miskasch; ma folwark pański, 2 chłopów, 8 zagrodników i 63 mieszkańców.
35. Makoschau
DE
Makoschau, gehöret dem Herrn von Wilczek, hat zween Vorwerke, 9 Bauern, 13 Gärtner, 2 Mühlen und 189 Einwohner.
PL
Makoszowy należy do pana von Wilczek; ma 2 folwarki, 9 chłopów, 13 zagrodników, 2 młyny i 189 mieszkańców.
36. Matthiasdorf
DE
Matthiasdorf, eine von Grund und Boden des Dorfes Zabrze angelegte Kolonie von 18 Stellen, die Zahl der Einwohner ist 77.
PL
Maciejów to kolonia założona z gruntów wsi Zabrze, licząca 18 zagród; liczba mieszkańców wynosi 77.
37. Michalkowitz
DE
Michalkowitz, gehöret dem Herrn Anton von Reinbaben, hat ein Vorwerk, eine katholische Kirche und Schule, 18 Bauern, 17 Gärtner und Häusler und 124 Menschen.
PL
Michałkowice należy do pana Antona von Reinbaben; ma folwark, kościół katolicki i szkołę, 18 chłopów, 17 zagrodników i chałupników oraz 124 mieszkańców.
38. Miechowitz
DE
Miechowitz, hat zwey Antheile, welche dem Herrn Erdmann von Miechowitz gehören. Das ganze Dorf bestehet aus zweyen herrschaftlichen Vorwerken, einer katholischen Kirche und Schule, 11 Bauern, 29 Gärtnern, einer Mühle und 301 Einwohnern.
PL
Miechowice ma dwie części należące do pana Erdmanna von Miechowitz. Cała wieś składa się z 2 folwarków pańskich, kościoła katolickiego i szkoły; ma 11 chłopów, 29 zagrodników, młyn i 301 mieszkańców.
39. Mikulschitz
DE
Mikulschitz, dem Herrn von Raczek gehörig, hat ein Vorwerk, eine katholische Kirche und Schule, 56 Bauern, 12 Gärtner, 2 Mühlen und 311 Menschen.
PL
Mikulczyce należy do pana von Raczek; ma folwark, kościół katolicki i szkołę, 56 chłopów, 12 zagrodników, 2 młyny i 311 mieszkańców.
40. Naklo
DE
Naklo, gehöret dem Herrn Grafen Lazarus von Henkel, hat ein herrschaftliches Vorwerk, 11 Bauern, 10 Gärtner, einen Häusler und 96 Einwohner.
PL
Nakło należy do hrabiego Łazarza Henckel; ma folwark pański, 11 chłopów, 10 zagrodników, 1 chałupnika i 96 mieszkańców.
41. Neudeck (Schwirklitz)
DE
Neudeck (Schwirklitz) ist eigentlich ein herrschaftliches Schloß, wobey ein Vorwerk, zwen Mühlen und 69 Einwohner; es gehöret dem Herrn Landrath Grafen von Henkel.
PL
Świerklaniec (Schwirklitz) to właściwie pański zamek, przy którym jest folwark, 2 młyny i 69 mieszkańców; należy do landrata hrabiego Henckel.
42. Neudorf (Boromawies)
DE
Neudorf (Boromawies) gehöret demselben; im Dorfe wohnen 18 Bauern, 5 Gärtner, ein Müller, 4 Häusler und 111 Menschen.
PL
Borowa Wieś (Neudorf / Boromawies) należy do tegoż; we wsi mieszka 18 chłopów, 5 zagrodników, 1 młynarz, 4 chałupników i 111 osób.
43. Oppatowitz
DE
Oppatowitz, gehöret dem Herrn von Koschützki, allhier finden sich 2 Vorwerke, 6 Bauern, 5 Gärtner, eine Mühle und 66 Einwohner.
PL
Opatowice należy do pana von Koschützki; są tu 2 folwarki, 6 chłopów, 5 zagrodników, młyn i 66 mieszkańców.
44. Ozzech
DE
Ozzech, gehöret dem Herrn Landrath Graf von Henkel; zum Dorfe werden gerechnet, 12 Bauern, 12 Gärtner. Die Zahl der Einwohner ist 105.
PL
Orzech należy do landrata hrabiego Henckel; do wsi zalicza się 12 chłopów i 12 zagrodników. Liczba mieszkańców wynosi 105.
45. Ozegow
DE
Ozegow, im Dorfe sind zwey herrschaftliche Vorwerke, 9 Bauern, eine Mühle, 6 Gärtner und 102 Einwohner; es gehöret dem Herrn von Hochberg. Hier ist eine ergiebige Steinkohlengrube.
PL
Ożegów: we wsi są 2 folwarki pańskie, 9 chłopów, młyn, 6 zagrodników i 102 mieszkańców; należy do pana von Hochberg. Jest tu wydajna kopalnia węgla kamiennego.
46. Paniow
DE
Paniow, bestehet aus zwey Antheilen: a. Gros-Paniow, gehöret dem Herrn von Schimonski, hat drey Vorwerke, 10 Bauern, 38 Gärtner, 5 Müllern, 1 Häusler und 216 Einwohner; dergleichen eine Kirche. b. Klein-Paniow, gehöret dem Herrn von Wilczek, hat ein Vorwerk, 20 Bauern, 24 Gärtner, eine Mühle und 226 Einwohner.
PL
Paniowy/Paniówki składa się z dwóch części: a) Gros-Paniow należy do pana von Schimonski; ma 3 folwarki, 10 chłopów, 38 zagrodników, 5 młynarzy, 1 chałupnika i 216 mieszkańców; jest tu także kościół. b) Klein-Paniow należy do pana von Wilczek; ma folwark, 20 chłopów, 24 zagrodników, młyn i 226 mieszkańców.
47. Paulsdorf
DE
Paulsdorf, eine in zwey Antheilen Ober- und Nieder- im Jahre 1774 durch Königliche Beyhülfe erbaute Kolonie von 19 Stellen, so dem Herrn von Wilczek gehöret.
PL
Pawłów to kolonia w dwóch częściach (Górnej i Dolnej), zbudowana w 1774 r. przy pomocy królewskiej; liczy 19 zagród i należy do pana von Wilczek.
48. Piasczina
DE
Piasczina, dem Herrn Lazarus Grafen von Henkel gehörig; im Dorfe sind 1 herrschaftliches Vorwerk, 9 Bauern, ein Frischfeuer, ein Zinnhammer, 7 Gärtner, eine Mühle und 112 Einwohner.
PL
Piasczina należy do hrabiego Łazarza Henckel; we wsi jest 1 folwark pański, 9 chłopów, fryszerka, młotownia cynu, 7 zagrodników, młyn i 112 mieszkańców.
49. Deutsch-Pieckar
DE
Deutsch-Pieckar, dem Herrn Grafen von Henkel zuständig, hat ein Vorwerk, eine katholische Kirche und Schule, 28 Bauern, 23 Gärtner, eine Mühle, 11 Gärtner und 311 Menschen.
PL
Piekary Wielkie, podległe hrabiemu Henckel, ma folwark, kościół katolicki i szkołę, 28 chłopów, 23 zagrodników, młyn, 11 (powtórzonych w druku) oraz 311 mieszkańców.
Uwaga: w druku występuje powtórzenie „Gärtner” (23 … 11). Zachowano wiernie.
50. Rudy Pieckary
DE
Rudy Pieckary, gehöret dem Herrn Landrath Grafen von Henkel, fasset ein herrschaftliches Vorwerk, 12 Bauern, 11 Gärtner und 122 Einwohner.
PL
Piekary Rudne należą do landrata hrabiego Henckel; obejmują folwark pański, 12 chłopów, 11 zagrodników i 122 mieszkańców.
51. Pitowin
DE
Pitowin, dem Herrn Lazarus Grafen von Henkel zuständig, hat nur 14 Gärtner- und Häuslerstellen; Einwohner aber 46.
PL
Bykowina? (Pitowin), podległe hrabiemu Łazarzowi Henckel, ma tylko 14 zagród zagrodników i chałupników; mieszkańców zaś 46.
52. Pniowecz
DE
Pniowecz, hat zwen Antheile, worinnen sich 12 Bauern, 8 Gärtner, zwen Mühlen und 88 Einwohner befinden.
PL
Pniowiec ma dwie części, w których znajdują się 12 chłopów, 8 zagrodników, 2 młyny i 88 mieszkańców.
53. Przelayka
DE
Przelayka, gehöret dem Herrn Lazarus Grafen von Henkel; das Dorf fasset ein herrschaftliches Vorwerk, ein Frischfeuer, 10 Bauern, 3 Gärtner, eine Mühle, zwen Häusler und 92 Einwohner.
PL
Przełajka należy do hrabiego Łazarza Henckel; wieś obejmuje folwark pański, fryszerkę, 10 chłopów, 3 zagrodników, młyn, 2 chałupników i 92 mieszkańców.
54. Ptakowitz
DE
Ptakowitz, dem Herrn von Rymultowski gehörig; das Dorf bestehet aus einem Vorwerk, 16 Bauern, 18 Gärtnern, einer Mühle, 7 Häuslern und 165 Einwohnern.
PL
Ptakowice należy do pana von Rymultowski; wieś składa się z folwarku, 16 chłopów, 18 zagrodników, młyna, 7 chałupników i 165 mieszkańców.
55. Radoschau
DE
Radoschau, gehöret dem Herrn Grafen von Henkel, hat nur 14 Gärtner und 58 Einwohner.
PL
Radoszowy należy do hrabiego Henckel; ma tylko 14 zagrodników i 58 mieszkańców.
56. Radzionkau
DE
Radzionkau, dem Herrn Grafen von Henkel, gehörig; hat 2 Vorwerke, eine katholische Kirche und Schule, 28 Bauern, 26 Gärtner- und 3 Häuslerstellen.
PL
Radzionków należy do hrabiego Henckel; ma 2 folwarki, kościół katolicki i szkołę, 28 chłopów oraz 26 zagród zagrodników i 3 chałupnicze.
57. Repten
DE
Repten, gehöret dem Herrn Grafen von Pückler; im Dorfe giebt es ein herrschaftliches Vorwerk, eine katholische Kirche und Schule, 5 Bauern, 18 Gärtner und 117 Einwohner.
PL
Repty Śląskie należy do hrabiego von Pückler; we wsi jest folwark pański, kościół katolicki i szkoła, 5 chłopów, 18 zagrodników i 117 mieszkańców.
58. Rokittnitz
DE
Rokittnitz, dem Herrn von Tschirschowitz gehörig, hat ein Vorwerk, eine Kirche, 3 Bauern, 7 Gärtner, eine Mühle und 67 Einwohner.
PL
Rokitnica należy do pana von Tschirschowitz; ma folwark, kościół, 3 chłopów, 7 zagrodników, młyn i 67 mieszkańców.
59. Rossberg
DE
Rossberg, gehöret dem Herrn von Pelchrzain; zu diesem Dorfe werden gerechnet: zwen Vorwerke, wovon eines Neuhof heisset, 9 Bauern, 37 Gärtner, 2 Mühlen, 8 Häusler und 276 Einwohner.
PL
Rozbark należy do pana von Pelchrzain; do wsi zalicza się 2 folwarki (jeden zwany Neuhof), 9 chłopów, 37 zagrodników, 2 młyny, 8 chałupników i 276 mieszkańców.
60. Ruda
DE
Ruda, dem Herrn Baron von Stechow gehörig; das Dorf fasset 2 herrschaftliche Vorwerke, einen hohen Ofen, 22 Bauern, 21 Gärtner, 9 Häusler und 279 Einwohner. Bey diesem Dorfe werden Steinkohlen gegraben.
PL
Ruda należy do barona von Stechow; wieś obejmuje 2 folwarki pańskie, wysoki piec, 22 chłopów, 21 zagrodników, 9 chałupników i 279 mieszkańców. Przy tej wsi wydobywa się węgiel kamienny.
61. Rybna
DE
Rybna, gehöret dem Herrn Karl von Wartkotsch, hat ein Vorwerk, 6 Bauern, 12 Gärtner, 3 Müller und 107 Einwohner.
PL
Rybna należy do pana Karola von Wartkotsch; ma folwark, 6 chłopów, 12 zagrodników, 3 młynarzy i 107 mieszkańców.
62. Saborze (Zaborze)
DE
Saborze (Zaborze) gehöret dem Herrn von Wilczek, fasset ein herrschaftliches Vorwerk, 15 Bauern, 7 Gärtner, 14 Häusler und 149 Einwohner.
PL
Zaborze (Zaborze) należy do pana von Wilczek; obejmuje folwark pański, 15 chłopów, 7 zagrodników, 14 chałupników i 149 mieszkańców.
63. Sabrze (Zabrze)
DE
Sabrze (Zabrze) demselben gehörig; das Dorf hat ein herrschaftliches Vorwerk, eine katholische Kirche und Schule, 34 Bauern, 6 Gärtner, zwo Mühlen, 32 Häusler und 305 Einwohner.
PL
Zabrze (Zabrze) należy do tegoż; wieś ma folwark pański, kościół katolicki i szkołę, 34 chłopów, 6 zagrodników, 2 młyny, 32 chałupników i 305 mieszkańców.
64. Klein Sabrze
DE
Klein Sabrze, eine im Jahr 1776 von vorstehenden Dorfsfeldern angelegte schlechte Kolonie von 12 Stellen, wovon aber wenige bewohnet sind. Die Zahl der Einwohner ist 31.
PL
Małe Zabrze to „słaba” kolonia założona w 1776 r. z pól poprzedniej wsi, licząca 12 zagród, z których jednak niewiele jest zamieszkanych. Liczba mieszkańców wynosi 31.
65. Schambierz (Schömberg)
DE
Schambierz (Schömberg) auch Schamberg, gehöret dem Herrn von Hochberg, hat ein Vorwerk, 11 Bauern, 9 Gärtner und 104 Menschen.
PL
Szombierki (Schömberg), także Schamberg, należy do pana von Hochberg; ma folwark, 11 chłopów, 9 zagrodników i 104 mieszkańców.
66. Schwientochlowiz
DE
Schwientochlowiz, hat drey Antheile, welche zusammen aus 3 herrschaftlichen Vorwerken, 28 Gärtnern, einer Mühle und 151 Einwohnern bestehen.
PL
Świętochłowice ma trzy części, które łącznie składają się z 3 folwarków pańskich, 28 zagrodników, młyna i 151 mieszkańców.
67. Segeth
DE
Segeth, ist der Name eines einzelnen Vorwerks, dem Herrn Grafen von Henkel gehörig.
PL
Segiet to nazwa pojedynczego folwarku należącego do hrabiego Henckel.
68. Siemianowiz
DE
Siemianowiz, dem Herrn Lazarus Grafen von Henkel gehörig, bestehet aus einem herrschaftlichen Schloß, Vorwerke, 10 Bauern, 15 Gärtnern und 175 Einwohnern.
PL
Siemianowice należy do hrabiego Łazarza Henckel; składa się z pańskiego zamku i folwarku, 10 chłopów, 15 zagrodników i 175 mieszkańców.
69. Soonize (Schośnitz)
DE
Soonize (Schośnitz) dem Herrn von Wilczek gehörig; im Dorfe befinden sich ein Vorwerk, 19 Bauern, 11 Gärtner, eine Mühle, 18 Häusler und 159 Einwohner.
PL
Sośnica (Schośnitz) należy do pana von Wilczek; we wsi znajduje się folwark, 19 chłopów, 11 zagrodników, młyn, 18 chałupników i 159 mieszkańców.
70. Sowiz
DE
Sowiz, dem Herrn Erdmann von Jahrisch gehörig; im Dorfe sind nur 9 Gärtner und 65 Einwohner.
PL
Sowiz należy do pana Erdmanna von Jahrisch; we wsi jest tylko 9 zagrodników i 65 mieszkańców.
71. Stilarzowiz (Stollarzowiz)
DE
Stilarzowiz, auch Stollarzowiz, hat drey Antheile, in denen sich zwey herrschaftliche Vorwerke, 4 Bauern, 31 Gärtner, 14 Häusler und 195 Einwohner befinden.
PL
Stolarzowice (także Stollarzowiz) ma trzy części, w których znajdują się 2 folwarki pańskie, 4 chłopów, 31 zagrodników, 14 chałupników i 195 mieszkańców.
72. Alt-Tarnowiz
DE
Alt-Tarnowiz, gehöret dem Herrn von Koschützki, hat zwen Vorwerke, eine katholische Kirche und Schule, 15 Bauern, 16 Gärtner, 2 Häusler und 197 Einwohner.
PL
Stare Tarnowice należy do pana von Koschützki; ma 2 folwarki, kościół katolicki i szkołę, 15 chłopów, 16 zagrodników, 2 chałupników i 197 mieszkańców.
73. Trusczyc (Truschütz)
DE
Trusczyc (Truschütz) gehöret dem Herrn Landrath Grafen von Henkel, hat ein Vorwerk, ein Frischfeuer, einen Bauer, 4 Gärtner, eine Mühle und 50 Einwohner.
PL
Truszczyca (Truschütz) należy do landrata hrabiego Henckel; ma folwark, fryszerkę, 1 chłopa, 4 zagrodników, młyn i 50 mieszkańców.
[bez numeru] Jarrath
DE
Jarrath, ist ein blosser Feld-Kretscham, dem Herrn Landrath Grafen von Henkel gehörig.
PL
Jarrath to tylko karczma polna (Feld-Kretscham) należąca do landrata hrabiego Henckel.
74. Gros-Zyglin
DE
Gros-Zyglin, demselben gehörig, hat eine katholische Kirche, 11 Bauern, 5 Gärtner und 103 Einwohner.
PL
Żyglin (Wielki) należy do tegoż; ma kościół katolicki, 11 chłopów, 5 zagrodników i 103 mieszkańców.
75. Klein-Zyglin
DE
Klein-Zyglin, gehöret demselben, ist von vorstehendem Dorfe über eine halbe Meile entfernt, und hat ein Vorwerk, 6 Bauern, 6 Gärtner und 61 Einwohner.
PL
Żyglinek należy do tegoż; jest oddalone od poprzedniej wsi o pół mili; ma folwark, 6 chłopów, 6 zagrodników i 61 mieszkańców.
Uwagi końcowe
To jest wierna publikacja wykazu z druku z 1783 r. Zachowano układ i sens formuł, a w kilku miejscach również typowe dla epoki powtórzenia i skróty.
Źródło (do cytowania)
Friedrich Albert Zimmermann, Beiträge (Beyträge) zur Beschreibung von Schlesien, Brieg (Brzeg), 1783.
Wykaz: „Okręg bytomski” – publikacja w brzmieniu oryginału (DE) i w tłumaczeniu wiernym (PL).
