Opowieść o Goduli – na motywach Ludwika Łakomego (według godek Wawrzyńca Hajdy)

Karol Godula – „król cynku” z Górnego Śląska – to postać, która do dziś budzi emocje. W cyklu „Opowieść o Goduli” przybliżamy jego niezwykłe losy, opisane przez Ludwika Łakomego według godek Wawrzyńca Hajdy.

📜 Wstęp

„…gwara środkowo-górnośląska, będąca w użyciu w obwodzie przemysłowym — prześpiewna, czarująca, ze skargowskimi zwrotami i wyrazami rdzennie staropolskimi, które domagają się prawa obywatelstwa w dzisiejszej mowie polskiej.” — Ludwik Łakomy, „Kwiaty na hałdach”

W cyklu nie „prostujemy” gwary — bierzemy #ŚlōnskoGodka tak, jak brzmiała.

🪓 Odcinek 1 — Karol Godula: z chopa pan

„Niyma gorszygo tyrana, jak z chopa pana – i to bezma szczyro prowda! Tyn Godula, ło kierym im byda łożprowić, to bōł taki pieroń…”

Godula – Odcinek 1 „Z chopa pan”; cytat po śląsku i stara lampa górnicza na tle gazety — Karol Godula, późniejszy **„król cynku”**, w godkach zapamiętany jako tyran – ale i ktoś, kto „z prostygo chopa prziszoł do lepszygo żywobycio”.

„Wiedzą, jest tako godka, iż niyma gorszygo tyrana, jak z chopa pana… Tyn Godula, kiery z prostygo chopa prziszoł do lepszygo żywobycio, a to skiż tego, iż za miech strzybła zaprzodł dusza cartu.”

🔥 Odcinek 2 — Karol Godula: tyran, którego prawie zlinczowano

„…kajś przycapili pierońskigo Godule, kierymu tak wciśli, iże łostoł blank ze ździebkiym życia; jeny łod terazki mioł już prawo rać krótszo, a lewo łapa łuschniynto.”

Godula – Odcinek 2 „Tyran, którego prawie zlinczowano”; scena przemysłowa i cytaty po śląsku — Pobili go niemal na śmierć – odtąd kulał. A jednak zamiast końca był **awans**: graf Ballestrem uczynił go **włodarzem dworu w Rudzie**.

👹 Odcinek 3 — Karol Godula: pakt z diobłem i narodziny „króla cynku”

„Godula zapisoł diobłu swoja dusza, a tyn mu łobiecoł tela strzybła, wiela jyny bydzie chcioł. Dioboł jeszce pedzioł, iże Godula nie śmie nikomu przajać, nie śmie sie brać baba, choćby na ‘sztandesamcie’ — boć eli by tak zrobiół, psiniec by mioł, nie skarby.”

Godula – Odcinek 3 „Pakt z diobłem”; mężczyzna ze świecą i diabelski cień na ścianie — Legenda mówi, że w Rudzie zawarł pakt z diabłem. W zamian za bogactwo miał żyć w samotności, bez miłości i bez spokoju. Od tego czasu jego majątek rósł w zawrotnym tempie. Z zapomnianych hałd i starych wyrobisk potrafił wydobyć rudę cynku — coś, co inni uważali za bezwartościowe. Tak narodził się jego przydomek: **„król cynku”.**.

„Kiej na świat przyszła mrokiew, ludzie łuciekali łod dwora, choćby łod piekła, boć tak coś wszandzie lyncuchami scyrkało i wydziwiało, iże wszyjscy rzykali, a łode strachu furt im włosy stowały na łebach.”

👧 Odcinek 4 (ostatni) — Karol Godula i Joanna Gryzik: dziedziczka fortuny

„Łod tego dnia Godula nie znod sie miejsca. Cięgiym mu stowoł przed łocy tyn chop, kiery go przekląn… Tōż tak mu te spōminki dopolały, iże gdowa i dziouszka po tym chopie wzion do swojigo dwora, coby sie już łod teraski nie tropiły ło kraicek chleba.”

Godula – Odcinek 4 „Dziedziczka”; Karol Godula i mała Joanna Gryzik na tle zabudowań huty — Pod koniec życia w jego domu zamieszkały wdowa po robotniku i jej córka – **Joanna Gryzik**. Po śmierci Goduli to właśnie ona odziedziczyła fortunę: huty, kopalnie, dwory i ziemie – stając się jedną z najbogatszych kobiet na Śląsku (później jako **Joanna von Schaffgotsch**).

„Dziepiyro terazki Goduli sie łotwarły łocy. Dziepiyro terazki doł sie pozór, wiela to zła lucyniół na górnośląskiej ziemi.”

📖 Fakty i legenda

Karol Godula urodził się 8 listopada 1781 r. w Makoszowach, zmarł 18 lipca 1848 r. we Wrocławiu. Z bezdomnego chłopca wyrósł na jednego z pionierów przemysłu cynkowego.

2 huty cynkowe
19 kopalń galmanu
40 kopalń węgla
ok. 7000 mórg ziemi oraz dwory w Szombierkach, Orzegowie, Bobrku i Bujakowie

Wszystko zapisał swojej wychowance – Joannie Gryzik (później Joannie von Schaffgotsch).

🪔 Źródła i opracowania

Ludwik Łakomy, Kwiaty na hałdach – opowieści „według godek Wawrzyńca Hajdy”.
Śląska Biblioteka Cyfrowa – skany i materiały ikonograficzne.
Opracowanie: flaczek.com.

Zobacz także

Jak mówią na Górnym Szląsku… i jak „powinno się mówić” (Gazeta Górnoszląska, 1877)

Podobne wpisy:

„król cynku”Godula Hajda Joanna Gryzik Karol Godula Łakomy legenda Śląsk