Historia Bazyliki św. Wojciecha w Buffalo
Bazylika św. Wojciecha w Buffalo w stanie Nowy Jork (ang. St. Adalbert’s Basilica) to wyjątkowa świątynia polonijna, której historia odzwierciedla losy polskich emigrantów w Nowym Jorku. Kościół katolicki zbudowany w latach 1890–1891, obecnie nieużytkowany. Pod koniec września 2011 parafia św. Wojciecha została wcielona do parafii św. Jana Kantego w Buffalo.
Początki polskiej parafii w Buffalo
Autorytatywna władza ks. Jana Pitassa w parafii św. Stanisława nie każdemu przypadła do gustu. Ci, którzy mieli odmienne poglądy i ci, którzy mieszkali dalej od kompleksu kościelnego, starali się uzyskać zgodę na utworzenie drugiej polskiej parafii w Buffalo. Nie zyskało to jednak akceptacji ani Pitassa, ani biskupa Stefana Ryana. Po nieudanej próbie zbudowania drugiego kościoła, zwrócono się o interwencję Watykanu, która zakończyła się sukcesem. We wrześniu 1886 r. Biskup Ryan mianował ks. Antoniego Klawittera, z parafii św. Stanisława, nowym proboszczem, którego parafia otrzymała imię polskiego świętego, Wojciecha. Pierwszy proboszcz, bardzo barwna postać, marzył o kompleksie społecznym dla nowej parafii i jej posiadłości. Kiedy podejrzany pożar zniszczył kościół, rozczarowany Klawitter opuścił okolicę, udając się na Zachód. Przez następne sześć lat w młodej parafii następowała ciągła zmiana proboszczów. Dalekosiężne ramię Jana Pitassa doprowadziło do szybkiej sukcesji księży.
Budowa i rozwój świątyni
11 grudnia 1857 r. – 23 sierpnia 1926 r.
W 1895 r. proboszczem został młody Ślązak Tomasz Flaczek. Nominacja ta tak rozwścieczyła parafian św. Wojciecha, że protesty przerodziły się w gwałtowne i krwawe bójki. Młodemu proboszczowi grożono i szukał schronienia u św. Stanisława do czasu, aż będzie mógł bezpiecznie wrócić do swojej parafii. Niezadowoleni zorganizowali i zbudowali kolejny kościół przecznicę dalej, nazywając go Najświętszą Matką Różańcową. O przejęcie parafii poproszono ich byłego proboszcza i założyciela parafii św. Wojciecha. Ponieważ stało się to bez aprobaty diecezji, biskup nie pobłogosławił ani kościoła, ani zgromadzenia. Ta parafia stała się jednym z wielu niezależnych kościołów, które powstały w tym okresie w kilku polonijnych miejscowościach amerykańskich.
Bogata i długa posługa ks. Flaczka zakończyła się w 1926 r. W trakcie jego kadencji dokonano wielu ulepszeń i osiągnięć. Wybudowano nowoczesną ceglaną szkołę, aby pomieścić ponad 1000 uczniów, oraz nową plebanię. Dekorację kościoła wykonał rodowity parafianin, malarz kościelny Józef Mazur. Witraże sprowadzono z Niemiec i zamontowano. Rzadka i szczególna desygnacja nadana parafii miała miejsce w 1907 roku, kiedy Watykan ogłosił św. Wojciecha bazyliką, pierwszą w USA.
Najważniejsze wydarzenia i postacie
Po śmierci ks. Flaczka proboszczem został Franciszek Kałużny. Wspaniały ołtarz główny z importowanego marmuru wzniesiono ze środków pozostawionych na ten cel w testamencie ks. Flaczka. Ks. Kałuzny był utalentowanym pisarzem i poza prowadzeniem nabożeństw w parafii, poświęcał swojej twórczości wiele czasu.
Po drugiej wojnie światowej parafia zaczęła zauważać, że młodsze rodziny opuszczają Eastside, a do 1970 r. efekt ten stał się znaczący. Niegdyś polska twierdza stawała się coraz mniej polska, a coraz bardziej mniejszościowa. Zmiany demograficzne spowodowały nie tylko zamknięcie szkoły parafialnej w 1985 r., ale także utworzenie parafialnego centrum pomocy – Centrum Odpowiedzi na Miłość św. Wojciecha – służącego potrzebom całej okolicy. Siostry felicjanki, od dawna zaangażowane w życie parafii, podjęły się nowego zadania. Pod kierownictwem proboszcza Józefa Białka parafia obchodziła swoje stulecie. Po jego śmierci w 1996 r. proboszczem został ks. Tadeusz Bocianowski, urodzony w Polsce, pełniący tę funkcję do 2012 r.
Zmiany demograficzne i współczesność
W 2011 r. parafia św. Wojciecha została połączona z sąsiednią parafią św. Jana Kantego. Regularne msze weekendowe odbywają się w kościele św. Jana Kantego, podczas gdy msze są celebrowane w św. Wojciechu tylko z okazji specjalnych wydarzeń.
W 2016 r. dawna plebania św. Wojciecha została przekształcona w Dom Matki Teresy, schronienie dla kobiet w ciąży prowadzone przez Biuro ds. Działań Pro-Life diecezji. Po specjalnej Mszy w bazylice św. Wojciecha, w dniu 25 sierpnia 2016 r. odbyło się przecięcie wstęgi i poświęcenie.
Zobacz także
- Historia parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Bytomiu
- Szombierki – od folwarku do przemysłowej dzielnicy Bytomia (1711–1939)
- Bernard Purkop – proboszcz i budowniczy Kalwarii w Piekarach Śląskich
Źródła i dodatkowe informacje
Tłumaczenie w oparciu o materiał dostępny pod adresem: saintadalbertbasilica.org. Zobacz także: Diecezja Buffalo, Polonia w USA – historia.
Bazylika św. Wojciecha w Buffalo to nie tylko miejsce kultu, ale także symbol polskiego dziedzictwa w Nowym Jorku. Jej historia pokazuje, jak ważną rolę odgrywała polska społeczność w kształtowaniu religijnej i społecznej tożsamości miasta.
