W cyklu „Bytomski Panteon” zazwyczaj przywołujemy postaci, które swoje kariery oparły na solidnym uniwersyteckim fundamencie. Paul Adalbert Emil Jackisch łamie ten schemat. Urodzony w rodzinie o silnych tradycjach rzemieślniczych – syn mistrza murarskiego Augusta i bratanek rzeźbiarza Josepha – swoją wiedzę zdobywał na rusztowaniach, a nie w salach wykładowych.

Badacze historii wskazują, że ten wielki budowniczy, który dyktował trendy architektoniczne na Górnym Śląsku, prawdopodobnie nie posiadał wykształcenia akademickiego. W przeciwieństwie do kolegów po fachu kończących prestiżową berlińską Bauakademie, Jackisch nie posługiwał się tytułem architekta. Wszystko wskazuje na to, że przeszedł tradycyjną, rzemieślniczą „drogę cechową”: od ucznia, przez czeladnika, aż po zaszczytny tytuł mistrza budowlanego (Baumeister). Jego kompetencje były tak niepodważalne, że król Prus nadał mu prestiżowy tytuł Königlicher Baurat.

Bytomski Ratusz i Miejska Legenda

Jego najważniejszym świeckim dziełem w Bytomiu był bez wątpienia gmach Ratusza. Budowa, prowadzona w latach 1877–1879, stanowiła wyzwanie inżynieryjne – nowy, okazały obiekt wznoszono bowiem dokładnie na fundamentach starego, wyburzonego magistratu.

Oberschlesischer Kirchenbauer

Przydomek „Górnośląski Budowniczy Kościołów” nie był na wyrost. Jackisch sakralizował krajobraz przemysłowego Śląska. Jego świątynie, często utrzymane w surowym, ceglanym neogotyku, do dziś są dominantami wielu miast aglomeracji.

• Bytom: Neogotycki kościół św. Trójcy (1883–1886) oraz gmach dzisiejszej Szkoły Muzycznej z zachwycającą aulą (1870).
• Mysłowice: Projekt Ratusza (1866–1868) oraz (przypisywany mu) projekt wielkiego kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa.
• Siemianowice Śląskie: Projekt kościoła parafialnego p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego.
• Ornontowice: Projekt i kosztorys dla kościoła św. Michała Archanioła (1889).
• Inne realizacje: Świętochłowice (św. Piotra i Pawła), Katowice-Bogucice (św. Szczepana), Mikołów (ewangelicki), Lubomia.

Zagadka Mater Dolorosa: Sprostowanie

Przez lata w wielu publikacjach powielano informację, jakoby Jackisch był projektantem perły bytomskiego neogotyku – kaplicy cmentarnej Mater Dolorosa przy ul. Piekarskiej. Nowsze analizy archiwalne wymagają jednak korekty tej wiedzy.

Faktycznym autorem projektu był wiedeński architekt (z pochodzenia bytomianin) Hugo Heer. Rola Paula Jackischa była jednak kluczowa – jako architekt miejski i zaufany fachowiec, to on kierował skomplikowanymi pracami budowlanymi, doprowadzając inwestycję do finału w 1882 roku. To dzięki jego nadzorowi „wiedeńska wizja” mogła stanąć na śląskiej ziemi.

Ojciec Miasta bez własnego domu

Paul Jackisch był człowiekiem instytucją. Przez ponad trzy dekady zasiadał w Radzie Miejskiej, pełniąc funkcję nieetatowego członka magistratu. W 1890 roku otrzymał honorowy tytuł „Starszego Miasta” (Stadtältester), a na 70. urodziny – najwyższy zaszczyt: tytuł Honorowego Obywatela Bytomia.

Paradoks jego życia polegał na tym, że choć „zbudował” pół regionu, sam nigdy nie wybudował własnego domu. Całe życie mieszkał w czynszowych kamienicach – m.in. przy obecnej ul. Katowickiej 4 (niem. Dyngosstraße 39) oraz w dawnym budynku kina „Bałtyk”.

Zmarł 27 listopada 1912 roku w wieku 87 lat. Data ta, choć w niektórych starszych opracowaniach (m.in. w kronice Simona Machy) błędnie podawana jako 1913, znajduje jednoznaczne potwierdzenie w księgach zgonów parafii Świętej Trójcy (nr wpisu 468/1912). Spoczywa na cmentarzu Mater Dolorosa, w cieniu kaplicy, którą sam wznosił.