W dzisiejszych czasach piłka nożna kojarzy się z idealnie przystrzyżonymi murawami i wielkimi kontraktami. Aby jednak zrozumieć romantyczny, a zarazem bezpardonowy świat śląskiego futbolu, musimy zrzucić współczesne filtry i cofnąć się do Lipin z początku XX wieku.

Fot. Poglądowa – tak mogły wyglądać pierwsze zmagania na industrialnych, śląskich placach gry.

Zanim dawni niemieccy rywale i koledzy z boiska (zrzeszeni po II wojnie światowej w zachodnioniemieckim „Traditionsgemeinschaft Silesia-Lipine”) zaczęli wysyłać sobie paczki charytatywne, wspólnie wylewali siódme poty w błocie i na mrozie. A warto wspomnieć, że te powojenne przesyłki dla schorowanych emerytów w szarym PRL-u były na wagę złota: zawierały deficytowe luksusy, takie jak kawa, kakao, cukier gronowy (Traubenzucker), skrobia Mondamin czy konserwy mięsne. Co sprawiło, że dawni gracze nie zapomnieli o sobie nawet po tylu latach?

Gimnazjaliści, kolarze i pierwsza dogrywka

Co niezwykle ciekawe, korzenie jednego z najtwardszych śląskich klubów wyrastają z kilku zupełnie różnych światów. Pionierami futbolu w Lipinach byli ambitni uczniowie. Już około 1907 roku powołali do życia organizację o nazwie Spielvereinigung Lipiner Gymnasiasten (SLG). Co fascynujące – w samej robotniczej, dymiącej osadzie nie było prestiżowego gimnazjum! Byli to głównie synowie miejscowych urzędników i sztygarów, którzy na co dzień dojeżdżali tramwajami i pociągami do szkół w Królewskiej Hucie lub Bytomiu. Po lekcjach wracali jednak do Lipin, gdzie w grupie 50-60 zapaleńców grali w piłkę w parku obok kościoła ewangelickiego, opłacając miesięczne składki w wysokości 50 fenigów, by dumnie nosić na piersi czarno-biało-czerwone herby z literami SLG.

Równolegle w regionie silne były tradycje gimnastyczne (stare Turnvereiny datowane nawet na 1883 rok), a także pasja do… rowerów. To właśnie w rejestrach towarzystwa kolarskiego (Radfahrer-Verein Lipine) w 1909 roku po raz pierwszy oficjalnie pojawia się przydomek „Silesia”. Kolarze ci w lipcu 1909 r. dumnie prezentowali się w „gustownych kostiumach” podczas konkursu jazdy paradnej (Korsofahren) na ulicach Królewskiej Huty (Königshütte).

Zanim zaczęli kopać piłkę, zdobywali nagrody w eleganckich paradach kolarskich na ulicach Królewskiej Huty.

Połączenie tej rosnącej, uczniowskiej pasji do nowej gry z wyspiarskimi zasadami oraz starszych struktur doprowadziło do przełomu. W 1910 roku oficjalnie zawiązano pierwszy „ordynaryjny”, czyli w pełni sformalizowany klub stricte piłkarski – F.C. Silesia Lipine. Wśród ojców-założycieli znaleźli się m.in. Miketta, Schloßka oraz weteran Joseph Debernitz.

Już w październiku 1910 roku rozegrano niezwykle zacięty mecz kombinowanych drużyn Silesii-Lipine i Silesii-Zaborze, który w regulaminowym czasie zakończył się remisem 1:1.

Rozkwit, eksperymenty i bolesne lekcje

Przerwa wymuszona I wojną światową wstrzymała sportowe zmagania, ale rok 1919 przyniósł gwałtowny rozkwit klubu. Silesia rozrosła się do potężnych rozmiarów – funkcjonowało aż 11 drużyn (5 seniorskich i 6 juniorskich), powołano także sekcję lekkoatletyczną i bokserską. Zbudowano własny, nowoczesny Sportplatz, który w dużej mierze zrealizowano systemem gospodarczym.

Rozwój wymagał poświęceń – nowy „Sportplatz” w Lipinach wznoszono w dużej mierze ciężką, społeczną pracą własnych członków.

Jednak lata 20. brutalnie weryfikowały marzenia o potędze. We wrześniu 1921 roku Silesia uległa na własnym boisku drużynie Bismarckhütter B.C. (dzisiejszy Chorzów Batory) aż 1:5 (do przerwy 1:3). Prasa tłumaczyła ten pogrom nie tylko przewagą techniczną rywali, ale eksperymentami w składzie gospodarzy. Na murawie pojawiło się „wiele nowych twarzy”, co zaowocowało kompletnym brakiem zgrania (Zusammenspiel). Honorowe trafienie dla gospodarzy zanotował Schydlo.

Gra na gołoledzi i triumf brutalnej siły

Rzeczywistość tamtych lat nie wybaczała słabości. Grudniowy mecz ligowy (w ramach Gau Beuthen) przeciwko Beuthen 09 w 1921 roku (przegrany przez Lipiny 1:3) toczono w ekstremalnych okolicznościach. Chwytający w nocy mróz stworzył na boisku niezwykle niebezpieczną gołoledź (Glätte), zmuszając obie drużyny do skrajnie asekuracyjnej, ostrożnej gry na śliskiej murawie. W tym lodowym starciu bramkę wyrównującą zdobył anonimowy prawy łącznik (Halbrechte).

Starcie fizyczne w błocie. W drugiej połowie meczu z Cottbus o wyniku zadecydowała brutalna siła i kondycja śląskich piłkarzy.

Śląski futbol tamtej epoki to również triumf czystej tężyzny fizycznej nad boiskową finezją. W styczniu 1922 roku w Bytomiu zorganizowano propagandowe spotkanie przeciwko renomowanej ekipie FV Cottbus 98 (Fußballverein Cottbus 98). Goście z Łużyc w pierwszej połowie całkowicie zdominowali graczy Silesii pod względem wyszkolenia technicznego. W drugiej odsłonie sytuacja uległa jednak diametralnej zmianie. Ślązacy zniwelowali braki techniczne dzięki przytłaczającej przewadze fizycznej (körperlich überlegen), aplikując opadającym z sił rywalom dwa gole w ostatnich 10 minutach i wygrywając 2:0.

Koniec pewnej epoki

Mimo że jeszcze w 1920 roku Silesia święciła wielki triumf, pokonując w Królewskiej Hucie drużynę z Tarnowskich Gór (wspominaną w ówczesnej prasie jako VfR, co najpewniej było błędem zecerskim i odnosiło się do lokalnego VfB lub SV 1919 Tarnowitz) – sukces ten po latach weterani klubu dumnie i nieco na wyrost wspominali na emigracji jako zdobycie „Mistrzostwa Górnego Śląska” – horyzont dziejów zwiastował ogromne zmiany. Rok 1922 przyniósł koniec niemieckiej tożsamości klubu.

Burzliwy rok 1922 przyniósł radykalne zmiany. Oficjalne przejęcie regionu przez polską administrację i regularne wojsko pod dowództwem gen. Szeptyckiego oznaczało prawny koniec F.C. Silesia w dotychczasowej formie.

Wskutek rozstrzygnięć politycznych i plebiscytowych, w czerwcu i lipcu 1922 roku obszar Lipin został oficjalnie i pokojowo przejęty przez polską administrację oraz regularne Wojsko Polskie pod dowództwem gen. Stanisława Szeptyckiego. Tym samym niemiecka F.C. Silesia uległa przymusowemu, administracyjnemu rozwiązaniu na mocy nowych praw państwowych. Jej obiekty sportowe i sportowcy nie zniknęli jednak w próżni. Środowisko to zostało odgórnie połączone z polskim klubem, który prężnie działał w tej miejscowości już od wczesnej wiosny (przyjmuje się 3 marca) 1920 roku.

W jaki sposób ten narzucony z góry związek dwóch zupełnie różnych światów pod wspólnym szyldem „Naprzód Lipiny” doprowadził do narodzin nowej, regionalnej potęgi? O tym przeczytacie już w Części 2 naszego historycznego cyklu!