Rudzki „mądry człowiek” warzył lekarstwa w ogromnym miedzianym kotle, mieszając tajne zioła i korzenie. Preparat miał pomagać niemal na wszystko, co w dawnych warunkach wiejskich było niewątpliwą zaletą: pacjent nie musiał nawet wiedzieć, co dokładnie mu dolega. ^[1]

Kiedy siła samego znachora nie wystarczała do nastawienia opornych kości, do akcji wkraczała jego córka Brunhilda. Jej udział był ostatecznym argumentem w walce ze zwichnięciami. Gdy tylko dołączała do naciągania, każdy staw musiał wrócić na swoje miejsce — albo z trzaskiem przesunąć się w kierunku, którego nie przewidywała żadna nowoczesna anatomia. ^[1]

Sława uzdrowiciela z Chałupek była tak wielka, że bogaci pacjenci z daleka zjeżdżali na śląską prowincję, byle tylko dostać się na wizytę. Część z nich zatrzymywała się w wiejskich izbach, tworząc wokół praktyki znachora coś, co dziś nazwalibyśmy rozbudowaną bazą noclegową dla turystyki medycznej. ^[1]

Jemielnicki uzdrowiciel doskonale rozumiał, że pacjent leczy się nie tylko lekarstwem, ale również atmosferą. Po oględzinach znikał w sąsiednim pokoju, gdzie pochylał się nad wielką księgą medyczną. Cisza, skupienie i niedostępna wiedza drukowana budowały wokół niego aurę człowieka wtajemniczonego.

Najciekawsze następowało jednak na końcu. Zamiast odprawiać czary albo przygotowywać własne mikstury, znachor wychodził z pokoju i wypisywał receptę, z którą odsyłał chorego do apteki. ^[1]

W okolicach Żernik granica między medycyną a czystą magią zacierała się niemal całkowicie. Główną postacią był stary pszczelarz, nazywany „wróżem” — dawnym słowiańskim określeniem uzdrowiciela — albo po prostu „mądrym chłopem”. ^[1]

Medycyna roślinna

Żrąca cebula morska i domowa farmacja

W śląskich domach hodowano cebulę morską — Scilla maritima. Jej żrący sok powodował pęcherze na skórze. Rozgniecione liście przykładano na wrzody, stłuczenia i bolące palce, określane w źródle jako „Fingerwurm”. ^[2]

Skoro piekło niemiłosiernie, to znaczyło, że lekarstwo właśnie zabierało się do pracy.

Magia ochronna

Odczynianie uroków, „łuska” i pieronowy kamień

Leczenie oczu — „łuska”. Dolegliwość zamawiano, czyli „zażegnywano”. Rytuał musiał odbyć się pod gołym niebem i bezwzględnie przed wschodem słońca. ^[1]

Leczenie wola. Szyję pocierano „pieronowym kamieniem” — Donnerkeil. Za takie kamienie uważano prehistoryczne belemnity, interpretowane jako skamieniałe strzały piorunów, którym przypisywano ochronną moc. ^[1]

Kołtun — Weichselzopf. Splątane włosy można było obciąć tylko w Wielki Piątek przed świtem. Złamanie tej zasady miało grozić ślepotą albo szaleństwem. ^[1]

Złe oko — urok. Gdy mdłości przypisywano spojrzeniu starszej, zezującej kobiety, należało udać się w ustronne miejsce, przetrzeć twarz wewnętrzną stroną noszonej koszuli i trzykrotnie splunąć. ^[2]

Mroczne legendy

Ognista „Oksowka” w piaszczystym wąwozie

Jeżeli kuracja nie przynosiła oczekiwanego skutku, zawsze pozostawało jeszcze wyjaśnienie nadprzyrodzone. W okolicy opowiadano o przerażającej „Oksowce” — zjawie pod postacią ognistej beczki buchającej iskrami, która nocami miała toczyć się za chłopskimi wozami w pobliskim piaszczystym wąwozie. Sama nazwa to zregionalizowane słowo Oxhoft (oksehoft), oznaczające potężną beczkę, a ludowe przekazy precyzyjnie umiejscawiały owego złego ducha przy wyrobiskach żwiru u stóp wzniesienia zwanego „gorą”, na południe od Żernik. ^[2]